ပညာရေးစနစ် (မှတ်စု)

အရှင်ဇနနန္ဒ ၂၀။ သုတ်အမည်ပေးပုံများ သို့မဟုတ် နိကာယ်ငါးရပ်ကို အတွင်းကျကျ လေ့လာနည်း (နိကာယ်အမည်ပေးပုံ  ………………………………………………… နိကာယ်က ငါးရပ်ရှိပါတယ်။ ဒီဃနိကာယ် မဇ္စျိမနိကာယ် သံယုတ္တနိကာယ် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ခုဒ္ဒကနိကာယ်တို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီမှာ ဒီဃနိကာယ်ဆိုတာ ရှည်လျားတဲ့ သုတ်တွေပေါင်းစု ထားတာ။ မဇ္စျိမနိကာယ်ဆိုတာ အလတ်စား သုတ်တွေ ပေါင်းစုထားတာ။ သံယုတ္တနိကာယ် ဆိုတာ ဆက်စပ်တဲ့ တရားတွေ ပေါင်းစုထားတာ။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်ဆိုတာ ၁-ကနေ ၁- ထက်ပိုတဲ့ ၁၁-အထိသော သင်္ချာကိန်းပြတရားတွေ ပေါင်းစုထားတာ။ ခုဒ္ဒကနိကာယ်ဆိုတာ ခုဒ္ဒကပါဌစတဲ့ ကျန်တရားတွေ ပေါင်းစုထားတာကို ခေါ်ပါတယ်။ ဒါက နိကာယ် အမည်ပေးပုံဖြစ်ပါတယ်။ သုတ်အမည်ပေးပုံက ထိုသုတ်မှာပါတဲ့  ၁။ ရဟန်းဘွဲ့တော် လူနာမည်ကို အစွဲပြုပေးထားတာရှိတယ်။ ဥပမာ  သာရိပုတ္တသုတ်... အရှင်သာရိပုတ္တရာ၊ သံယုတ္တနိကာယ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ပိုဒ်ရေ ၂၁၄-စသည်။ အမ္ဗဋ္ဌသုတ်...ပုဏ္ဏားလုလင်အမည်၊ ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ်၊ ပိုဒ်ရေ ၂၅၄( အစ) ……… ၂။ ထိုသုတ်မှာပါတဲ့ တရားဟောရာအရပ်ဒေသကို အစွဲပြုပေးထားတာရှိတယ်။ ဥပမာ ဣစ္ဆာနင်္ဂလသုတ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်၊  ပိုဒ်ရေ...၉၈၇၊  ....... ၃။ ...

မဟာသုတဒီပနီ (ပထမတွဲ) အမှာစာ ---------- (ကမ္ဘာ့ဦးအစ၌ သက်ရှိသက်မဲ့ အရာဝတ္ထုအားလုံး အမည်တပ်၍ မှတ်သားပြောဆိုကြသည်။ ဘယ်အရာကိုမဆို အမည်မပါလျှင် ခေါ်ဆိုမှတ်သားဖို့ မလွယ်ကူပါ။ ထို့ကြောင့် ကျမ်းစာအုပ်အမည်ကို လည်း အစဉ်အလာအားဖြင့် မှည့်ခေါ်ပေးကြရသည်။ ထိုအမည်သည် ရည်ရွယ်ချက် အမျိုးမျိုးဖြင့် အမည် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ (၁) ကျမ်းပြုပုံကိုရည်ရွယ်၍ အနွတ္ထအမည်ကို မှည့်ခေါ်သည်။  ဥပမာ- အဘိဓမတ္ထသင်္ဂဟ-ဝိနယသင်္ဂဟ-အဋ္ဌကထာ စသည် (အဘိဓမ္မတ္ထတရားတို့ကို အကျဉ်းချုံးပြဆိုထားရာ အဋ္ဌကထာ- ဝိနည်းတရားတို့ကို အကျဉ်းချုံးပြဆိုထားရာ အဋ္ဌကထာ ဟု ဆိုလိုသည်) (၂) ချီးကျူးအမွှမ်းတင်၍ မှည့်ခေါ်အပ်သော ထောမနာအမည်။ ဥပမာ- သမန္တပါသာဒိကအဋ္ဌကထာစသည် (ထက်ဝန်းကျင်(ဘက်စုံ)ကြည်ညိုဖွယ်ကို ဆောင်သောအဋ္ဌကထာ ဟူလိုသည်။) (၃) ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်အမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်အပ်သော အမည်။ ဥပမာ- ဝဇီရဗုဒ္ဓိဋီကာစသည် (ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်ဝဇီရဗုဒ္ဓိဆရာတော်၏အမည်ဖြင့်မှည့်သည်) (၄) ကျမ်းပြုဌာနအမည်ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်အပ်သော အမည်။ ဥပမာ-မဟာပစ္စရီ အဋ္ဌကထာ (ပစ္စရီအမည်ရှိသော ဖောင်ကြီးပေါ်မှာ ရေးသားအပ်သောကြောင့် ထိုအမည်ဖြင့်မှည့်ခေါ်သည်။) (၅) ကျမ်းစာ၏ အနက်ဝတ္ထုကို အစွဲပြု၍ မှည့...

မဟာသုတဒီပနီ (ပထမတွဲ) - ၁၀၆  (က) အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ပြုတော်မူအပ်သော အဋ္ဌကထာကျမ်းများ (၁) ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ (၂) သမန္တပါသာဒိကာမည်သော ဝိနည်းငါးကျမ်းအဋ္ဌကထာကျမ်းများ (၃) သုမင်္ဂလဝိလာသိနီမည်သော ဒီဃနိကာယ်အဋ္ဌကထာ (၄) ပပဉ္စသူဒနီမည်သော မဇ္ဈိမနိကာယ်အဋ္ဌကထာ (၅) သာရတ္ထပ္ပကာသနီ မည်သောသံယုတ္တနိကာယ်အဋ္ဌကထာ (၆) မနောရထပူရဏီမည်သော အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်အဋ္ဌကထာ (၇) အဋ္ဌသာလိနီမည်သောဓမ္မသင်္ဂဏီ အဋ္ဌကထာ (၈) သမ္မောဟဝိနောဒနီမည်သော ဝိဘင်းအဋ္ဌကထာ (၉) ပဉ္စပရဏ အဋ္ဌကထာ (၁ဝ) ကင်္ခါဝိတရဏီမည်သော ဝိနည်းမာတိကာအဋ္ဌကထာ (၁၁) ပရမတ္ထဇောတိကာမည်သော သုတ္တနိပါတအဋ္ဌကထာ (၁၂) ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ (၁၃)ပရမတ္ထဇောတိကာမည်သော ခုဒ္ဒကပါအဋ္ဌကထာ (၁၄)ဝိသုဒ္ဓဇနဝိလာသိနီမည်သော အပဒါနအဋ္ဌကထာ (၁၅)ဇာတကအဋ္ဌကထာ (ခ) အရှင်ဓမ္မပါလ စီရင်အပ်သော အဋ္ဌကထာများ (၁) ဥဒါနအဋ္ဌကထာ (၂) ဣတိဝုတ္တကအဋ္ဌကထာ (၃) ဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ (၄) ပေတဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ (၅) ထေရထေရီဂါထာအဋ္ဌကထာ (၆) စရိယာပိဋကအဋ္ဌကထာ (၇) နေတ္တိအဋ္ဌကထာ (ဂ) အရှင်ဗုဒ္ဓဒတ္တစီရင်အပ်သော အဋ္ဌကထာများ (၁) အဘိဓမ္မာဝတာရအဋ္ဌကထာ (၂) မဓုရတ္ထဝိလာသိနီမည်သော ဗုဒ္ဓဝံသအဋ္ဌကထာ (ဃ) အရှင်ဥပသေနစီရင်အပ်သော အဋ္ဌကထာများ (၁) မဟာနိဒ္ဒေသအဋ္ဌကထာ (၂) စ...