ပညာရေးစနစ် (မှတ်စု)

၁။ ပစ္စည်းလေးပါး၏ သရုပ်နှင့် အဓိပ္ပါယ် ရဟန်းတော်တစ်ပါးအတွက် ရှင်သန်ရပ်တည်ရေးနှင့် သာသနာ့တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်နိုင်ရေးအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အခြေခံလိုအပ်ချက် လေးခု ရှိသည်။ ၄င်းတို့မှာ ပစ္စည်း (၄) ပါး (စတုပစ္စယ) ဖြစ်ပါသည်။ ၄င်းတို့မှာ (၁) ဆွမ်း (ပိဏ္ဍပါတ)၊ (၂) သင်္ကန်း (စီဝရ)၊ (၃) ကျောင်း (ဝိဟာရ) နှင့် (၄) ဆေး (ဘေသဇ္ဇ) တို့ဖြစ်သည်။ ပစ္စည်းလေးပါးသည် ရဟန်းတော်တစ်ပါးအတွက် "အသက်ဆက်ရန်" သာဖြစ်ပြီး၊ "ဇိမ်ခံရန်" မဟုတ်ပေ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတော်များအား ဤပစ္စည်းလေးပါးကို အသုံးပြုရာတွင် အမှီပြုရုံသက်သက်သာ (နိဿယ) ဖြစ်စေရန် အမြဲသတိပေး တိုက်တွန်းတော်မူခဲ့သည်။ ၂။ ပစ္စဝေက္ခဏာ၏ အနှစ်သာရ ပစ္စည်းလေးပါးကို အသုံးပြုသည့်အခါတိုင်း "ပစ္စဝေက္ခဏာဆင်ခြင်၍ သုံးဆောင်ခြင်း" သည် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ထိုသို့ဆင်ခြင်၍ အသုံးပြုခြင်းကို သီလလေးမျိုးရှိသည့်အနက် "ပစ္စည်းကို မှီ၍ ဖြစ်သော သီလ = ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ" ဟု ခေါ်ပါသည်။ ဤသို့ဆင်ခြင်ခြင်းသည် ရောင့်ရဲမှု (အပ္ပိစ္ဆတာ) ဘက်သို့ ဦးတည်စေပြီး၊ တဏှာလောဘတို့၏ ထိုးနှက်မှုကို ကာကွယ်ပေးသော ဒိုင်းကာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အသက်ရှည်စွာ၊ ဘေးရောဂါတို...

အနေကဇာတင်ခြင်း (မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်ပြီးနောက်နေ့ အရုဏ်တက် ချိန်၌ အနေကဇာတိသံသာရံ စသော ဂါထာ နှစ်ပုဒ်ကို ဥဒါန်းကျူးရင့်တော်မူ၏။ ဓမ္မပဒဂါထာ (၁၅၃) (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၀)  ဘုရားဆင်းတုတော်၊ စေတီပုထိုးအသစ် တည်ထား ကိုးကွယ်သော အခါတိုင်း သံဃာတော်များက ၎င်းနှစ်ဂါထာနှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပါဠိတော်တို့ကို ရွတ်ဖတ်ပူဇော်၍ အနေကဇာ တင်တော်မူလေ့ရှိ၏။ “အနေကဇာ” ဟူသော ပါဠိဖြင့် စသောကြောင့် အနေကဇာတင်သည်ဟု ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။)  (ဘာသာရေး အနှစ်သာရများ၊ အနေကဇာတင် (အရှင်နန္ဒသေနာလင်္ကာရ): ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်ကို အနေကဇာတင်ရမယ်၊ အနေကဇာတင်တဲ့အခါ ဘာတွေ ပါရမယ်။ ဘာတွေ ရွက်ရမယ်၊ စသည်ဖြင့် မိန့်ဆို ညွှန်ကြားထားတာ စာရေးသူ လေ့လာမိသလောက် ပိဋကတ်တော်မှာ အရိပ်အယောင်မျှ မတွေ့ရပါဘူး။ (နှာ - ၆၀) (ထိုင်းတို့ သီရိလင်္ကာတို့မှာလည်း ဒီအလေ့အထ မရှိပါဘူး။) မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး ၉၄၃ - ခုနှစ် ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ကို သွားရောက်ဖူးမျှော်ပြီး ထီးတော်တင်လှူတဲ့အခါ အနေကဇာတင် လှူကြောင်း မှန်နန်းမှာ ပြဆိုထားပါတယ်။ ကျမ်းဂန်အနေနဲ့ သာလွန်မင်းတရား လက်ထက် တောင်ဖီလာဆရာတော် ရေးသားပြုစုတော်မူတဲ့ ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ (ဒုတွဲ၊ စာ ၂၇၀) မှာ အနေ...

အများအကျိုး၊ ရွက်သယ်ပိုးက၊ ခနိုးခနဲ့၊ ဆိုကဲ့ရဲ့လည်း၊ မဖဲ့မစောင်း၊ ကိုယ့်လမ်းကြောင်းကို၊ စိတ်ကောင်းနှင့်ယှဥ်၊ ရှေးရှူနှင်လော့။ (စစ်ကိုင်း ရွှေဟင်္သာဆရာတော်ကြီး) (မြန်မာစာ)

ကိုဉာဏ်မြင့် စူဠသစ္စကသုတ်၊ မ၊ ၁၊ ၂၉၀။ လာ "သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ, သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ ’တိ။ဟူသော စကားအရ တရားအားလုံး အနတ္တဟု ဟောကြားထားသည်ကို တွေ့ရ၏။ ထိုတွင် တရားအားလုံးဟူသည် ထိုထိုသုတ်တို့၌ ခန္ဓာငါးဖြင့် အနတ္တ ဟောထားပုံအရလည်းကောင်း၊ အာယတန၁၂ပါး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားဖြင့် အနတ္တ ဟောထားပုံအရလည်းကောင်း သိသာပါသည်။  အနတ္တလက္ခဏသုတ်၊ သံ၊ ၂ ၅၅၊ ‘‘ရူပံ, ဘိက္ခဝေ, အနတ္တာ။ ရူပဉ္စ ဟိဒံ, ဘိက္ခဝေ, အတ္တာ အဘဝိဿ, နယိဒံ ရူပံ အာဗာဓာယ သံဝတ္တေယျ, လဗ္ဘေထ စ ရူပေ – ‘ဧဝံ မေ ရူပံ ဟောတု, ဧဝံ မေ ရူပံ မာ အဟောသီ’တိ။ ယသ္မာ စ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ အနတ္တာ, တသ္မာ ရူပံ အာဗာဓာယ သံဝတ္တတိ, န စ လဗ္ဘတိ ရူပေ – ‘ဧဝံ မေ ရူပံ ဟောတု, ဧဝံ မေ ရူပံ မာ အဟောသီ’’’တိ"ဟု ခန္ဓာငါးပါးသည် အနတ္တ အာဗာဓဖြစ်ကြောင်းနှင့် ခန္ဓာငါးပါးကို ဒီလိုဖြစ်ပါစေ ဒီလိုမဖြစ်ပါစေနဲ့ဟု စီမံ၍ မရကြောင်း ဟောကြားထားသည်။  ထိုတွင် အာဗာဓသဘောကို ဗြာဟ္မဇာလသုတ်၊ ဒီ၊ ၁၊ ၂၉။လာ "ရူပီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ သညီ’တိ နံ ပညပေန္တိ"စသော သဘောနှင့် နားလည်မှ ပိုမို နားလည်မည်။ တိတ္ထိတို့က ရုပ်စသည်ကို အနာဗာဓ အရောဂဖြစ်သော အတ္တဟု ယူသည်။ ဗုဒ္ဓက ရုပ်စသည်ကို အာဗာဓ ရောဂဖြစ်သော...

  AI ဖြေဆိုချက် ဖြစ်သည်။ "ကံလမ်း၊ ဈာန်လမ်း၊ ဉာဏ်လမ်း" ဟူသော စကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကျင့်စဉ်နှင့် သံသရာခရီးသွားပုံကို အဆင့်ဆင့် နားလည်လွယ်အောင် စုစည်းပြထားသည့် လမ်းညွှန်ချက်ဖြစ်ပါသည်။ သတ္တဝါတို့ ကျင့်ကြံအားထုတ်မှု အနိမ့်၊ အလတ်၊ အမြင့် အဆင့်ဆင့်ကို လမ်း (၃) သွယ်ဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အောက်ပါအတိုင်း စနစ်တကျ ခွဲခြားရှင်းပြပေးပါမည်။ ## ၁။ ကံလမ်း (The Path of Kamma / Merit) ကံလမ်းဆိုသည်မှာ ကာမကုသိုလ်ကံ (ဒါန၊ သီလ၊ ဓုတင်၊ ဝေယျာဝစ္စ စသည့် ဘုရားရှင်ဟောကြားတော်မူသော ပုညကိရိယာဝတ္ထုများ) ကို အခြေခံ၍ သွားသော လမ်းဖြစ်သည်။  * ကျင့်စဉ်: ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း (ဒါန)၊ ငါးပါးသီလ၊ ရှစ်ပါးသီလ စသည်တို့ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (သီလ)။  * ရည်ရွယ်ချက်/ဦးတည်ရာ: လူ့ဘဝ၊ နတ်ဘဝ (ကာမသုဂတိဘုံ) များသို့ ရောက်ရှိရန်နှင့် သံသရာတွင် ချမ်းသာသုခ ခံစားရရန်။  * သဘောသဘာဝ: ဤလမ်းသည် သံသရာဝဋ်အတွင်း၌သာ လည်ပတ်သေးသော ဝဋ်ဂါမိလမ်း ဖြစ်သည်။ အပါယ်လေးပါးမှ လွတ်မြောက်စေသော်လည်း ကံကုန်လျှင် ပြန်လည်ကျဆင်းနိုင်သည့် "မမြဲသော လမ်း" ဖြစ်သည်။ ## ၂။ ဈာန်လမ်း (The Path of Jhāna / Concentration) ဈာန်လမ်းဆိုသည်မှာ စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုတည်း...

ပုညကိရိယဝတ္ထုသုတ် (အံ၊၃၊၇၂) မှာ မေတ္တာဘာဝနာက လောကီကုသိုလ်တွေထဲမှာ အမြင့်ဆုံးပဲလို့ ဆိုတယ်။ ဝေလာမသုတ် (အံ၊၃၊၁၉၇) မှာတော့ မေတ္တာဘာဝနာ ပွားများတာထက် အနိစ္စသညာကို ပွားများခြင်းက ပိုပြီး အကျိုးများကြောင်း ဆိုထားပါတယ်။ ဒါဆိုရင် အနိစ္စသညာကို ပွားများတာက လောကီအဆင့် မဟုတ်တော့ဘဲ လောကုတ္တရာအဆင့် ဖြစ်သွားပြီလို့ ကောက်ချက်ချလို့ ရတယ်။ ဘာ့ကြောင့်လဲ? အနိစ္စသညာ ပွားနေတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတွေ ရှိမနေလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ မပါဘဲ လုပ်တဲ့ အလုပ်မှန်သမျှက လောကုတ္တရာ ဖြစ်တယ်လို့ သက်မှတ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တဒင်္ဂနိဗ္ဗုတ  (တံ + အင်္ဂ + နိဗ္ဗုတ) ထို (ဝိပဿနာ) ဂုဏ်-အစိတ်-အဖို့-ဖြင့် (ကိလေသာတို့မှ) ငြိမ်းအေးပြီးသော၊သူ။ တဒင်္ဂနိဗ္ဗုတော (သံ၊၂၊၃၅)တိ တေန ဝိပဿနင်္ဂေန ကိလေသာနံ နိဗ္ဗုတတ္တာ တဒင်္ဂနိဗ္ဗုတော။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂။၂၄၇။ (တိပိအဘိဓာန်၊ အတွဲ - ၉၊ နှာ - ၁၅၄) တဒင်္ဂနိဗ္ဗာနသုတ်  [တဒင်္ဂ+နိဗ္ဗာန] ထိုထို ပဋ္ဌမစျာန်စသော ၉ ပါးသော ဝိဟာရသမာပတ် ဂုဏ်အစိတ်ဖြင့် ကိလေသာ ငြိမ်းအေးနိုင်ပုံကို အရှင်ဥဒါယီအား အရှင်အာနန္ဒာ ဟောပြရာသုတ်။ (အံ၊၃၊၂၄၆) (တိပိအဘိဓာန်၊ အတွဲ - ၉၊ နှာ - ၁၅၄)  တဒင်္ဂနိရောဓ...

ပုညသည် လောကီဖြစ်၍ ကုသလသည် လောကီ၊ လောကုတ္တရာနှစ်မျိုးလုံး ဖြစ်နိုင်သည်။ ကောင်းမှု (ပုည) ကို ပြုလုပ်လျှင်  လူ၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာစည်းစိမ်နှင့် လောကီကောင်းကျိုးချမ်းသာတို့ကို ရနိုင်သည်။ ကောင်းမှုကုသိုလ် (ကုသလ) ကို ပြုလုပ်လျှင် လောကီကောင်းကျိုးချမ်းသာ သာမက မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော လောကုတ္တရာ အကျိုးထူးတရားတို့ကိုပါ ရရှိခံစားနိုင်သည်။  ပုညသည် အာသဝတရားတို့နှင့် ရောယှက်နေ၍ ကုသလသည် တခါတရံ အာသဝတရားတို့နှင့်အတူဖြစ်၍ တခါတရံ အာသဝတရားတို့ ကုန်ကြောင်း အကျင့်ကောင်း ဖြစ်ပေသည်။ ပုညဘာဂိယ၊ ပုညာဘိသင်္ခါရ (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်) အနုတ္တရံ ပုညခေတ္တံ လောကဿ ပုညကြိယာဝတ္ထုသုတ် (အံ၊၃၊၇၂)  ဣဋ္ဌသုတ် (အံ၊၂၊၄၂) ၏ အဆုံးပိတ် ဂါထာတို့၌ အသက်ရှည်ခြင်း၊ အဆင်းလှခြင်း၊ ချမ်းသာခြင်း၊ အခြံအရံများခြင်း၊ နတ်ပြည်တို့ကို ပုညကိရိယာ = ကောင်းမှုတို့ကို ပြုခြင်းဖြင့် ရောက်နိုင်ကြောင်း ဆိုထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ထိုလောကီကောင်းကျိုးတို့ကို ရလျှင်လို ပုညဟု ခေါ်ဆိုသော ကောင်းမှုတို့ကို ပြုလုပ်ရမည် ဖြစ်သည်။ ပုညာနိ ပရလောကသ္မိံ၊ ပတိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ပါဏိနံ။ သတ္တဝါတို့အတွက် ကောင်းမှု (ပုည) တို့သည် နောက်ဘဝ၌ ထောက်တည်ရာ ဖြစ်ကုန်၏။  မေတ္တသုတ် (အံ၊၂၊...