လောကဝဇ္ဇ နှင့် ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ

(ဘိက္ခုဝိဘင်း၌ လောကဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ် ၈၀ ရှိကြောင်း တိပိဓာန် အတွဲ ၁၈- စာ ၁၂၁ ၌ ရေပြထားသည်။)

...

မင်းမြတ် ညစ်နွမ်းမှုအပြစ်တို့သည် လောကပြစ်၊ ပညတ်တော်ပြစ်ဟု နှစ်ပါးရှိကုန်၏။ မင်းမြတ် လောကပြစ်သည် အဘယ်နည်းဟူမူ- အကုသိုလ်ကမ္မပထတရားဆယ်ပါးတို့တည်း။ ဤအကုသလကမ္မပထတရားဆယ်ပါးကို လောကပြစ်ဟု ဆို အပ်၏။ ပညတ်တော်ပြစ်သည် အဘယ်နည်းဟူမူ- လောက၌ လူတို့အား အပြစ်မရှိစေကာမူ ရဟန်းတို့အားသာ မလျောက်ပတ် မလျော်ကန်သော အမှု၌ မြတ်စွာဘုရားသည် တပည့်သာဝကတို့အား ''အသက် ထက်ဆုံး မလွန်ကျူးအပ်''ဟု သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူ၏။ မင်းမြတ် နေ့လွဲညစာ စားခြင်းသည် လူ၌ အပြစ်မရှိ။ ထိုနေ့လွဲညစာ စားခြင်းသည် မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်၌ကား အပြစ်ရှိ၏။ မင်းမြတ် မြက်သစ်ပင်အပေါင်းကို ဖျက်ဆီးခြင်းသည် လူ၌ အပြစ်မရှိ။ ထိုဖျက်ဆီးခြင်းသည် မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော်၌ကား အပြစ်ရှိ၏။ မင်းမြတ် ရေ၌ ရွှင်မြူး ကစားခြင်းသည် လူ၌ အပြစ် မရှိ။ ထိုရေ၌ ရွှင်မြူးကစားခြင်းသည် မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်၌ကား အပြစ် ရှိ၏။ မင်းမြတ် ဤသို့ ဤသို့ သဘောရှိကုန်သော အမှုတို့သည် မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်၌ အပြစ်တို့တည်း။ ဤအမှုကို ပညတ် တော်ပြစ်ဟု ဆိုအပ်၏။ (မိလိန္ဒ၊ ၂၅၈-၉)

လောကေ ဝဇ္ဇံ ယဿာတိ လောကဝဇ္ဇံ-လောက၌ အပြစ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ်သည် လောကဝဇ္ဇမည်၏။  ပဏ္ဏတ္တိယာ ဝဇ္ဇံ ယဿာတိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ-ပညတ်တော်ကြောင့် အပြစ်ရှိသော သိက္ခာပုဒ်သည် ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇမည်၏။ အကုသိုလ်စိတ်ဖြင့်သာ သင့်အပ်သော သိက္ခာပုဒ်ဟူသမျှကို “လောကဝဇ္ဇ”ဟု ခေါ်၏၊ စိတ်ရှိသော်လည်း ကုသိုလ် အကုသိုလ် အဗျာကတ စိတ်အမျိုးမျိုးဖြင့် သင့်အပ်သော သိက္ခာပုဒ်, စိတ်မပါဘဲ သင့်အပ်သော သိက္ခာပုဒ်များကို ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်ဟု ခေါ်သည်။ (ပါရာဇိကဏ် ဘာသာဋီကာ ဒု ၃၀၅။ မအူမူ၊ တ၊ ၁၁၂လည်း ကြည့်။) ဒုဝိဓဉှိ သိက္ခာပဒံ – လောကဝဇ္ဇံ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဉ္စ။ တတ္ထ ယဿ သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ ဟောတိ, တံ လောကဝဇ္ဇံ နာမ။ သေသံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ။ (ပါရာဇိ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၉၃၊)

လောက၌ ရှောင်ကြဉ်သင့်သော အပြစ် သို့မဟုတ် လောက လူသားတို့သည် ရှောင်ကြဉ်သင့်သော အပြစ်သည် လောကဝဇ္ဇမည်၏။ လောကသ္မိံ, လောကေဟိ ဝါ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ လောကဝဇ္ဇံ။ မြတ်စွာဘုရားပညတ်တော်ကြောင့် ရှောင်ကြဉ်သင့်သော အပြစ်သည် ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇမည်၏။ ဘဂဝတော ပညတ္တိယာ ဟေတုဘူတာယ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ။ (ပါစိတျာဒိယောဇနာ၊ ၄၄၅)

...

လောကဝဇ္ဇ (ထီ၊န) [လောက+ဝဇ္ဇ] (၁) လောက‘လူ-သည် သမုတ်အပ်‘လူ့အနေ အားဖြင့် ထင်ရှား’သောအပြစ်(သိက္ခာပုဒ်) (၂) လူ့လောက၌ လူတို့သည် ‘ရှောင်ကြဉ် အပ်သောအပြစ်။ (၃) လောကီလူသားတို သည် ကဲ့ရဲ့အပ်သောအပြစ်။ (၁)ဒုဝိဓမ္မိ .. . လောကဝဇ္ဇ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇဉ္စ။ ဝိ၊ ဋ္ဌ၊ ၁။ ၁၉၃။ လောကေန သမ္မတံ ဝဇ္ဇီ လောကဝဇ္ဇံ။ 

ပါရာ၊ ယော၊ ၁၁၆။ မိလိန္ဒ၊ ၂၅၀။ (လောကသည် သမုတ်အပ်သောအပြစ်၊ လောကအားဖြင့် ထင်ရှားသော အပြစ်ဖြစ်သော သိက္ခာပုဒ်။ ပါရာဂဏ္ဌိ၊သစ်၊ ၂။၄၆၃။) (၂) အယံ တာဝ.. ..လောကဝဇ္ဇ။ ဝိ၊ ဋ္ဌ၊ ၄။ ၄၀။ လောကသ္မိံ လောကေဟိ ဝါ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ လောကဝဇ္ဇံ။ ပါစိတ်၊ ယော။ ၄၄၅။လောက-ဝဇ္ဇာ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄။၁၅၇)တိ လောကေဟိ ဝဇ္ဇေ-တဗ္ဗာ။ပါစိတ်၊ယော။၅၆၇။ (-ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂။၆၀။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂။၁၈၃။) (၃) လောကဝဇ္ဇဝသေနာ (အံ၊ ဋ္ဌ၊ ၂။ ၁၈၉) တိ လောကိယဇနေဟိပကတိယာ ဂရဟိတဗ္ဗဝဇ္ဇဝသေန။ အံ၊ ဋီ၊ ၂။ ၁၇၀။

လောကဝဇ္ဇ- (တိ) [လောကဝဇ္ဇ+ဏ] လောက၌ ထင်ရှားသော အပြစ်ရှိသော (အာပတ်)။ သဗ္ဗာပတ္တိယော ဝဇ္ဇဝသေန ဒုဝိဓာ ဟောန္တိလောကဝဇ္ဇာ, ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇာ စာတိ။ ကင်္ခါ။ ၁၁၂။ လောကေ ဝိဒိတံ ဝဇ္ဇ ယဿာတိလောကဝဇ္ဇာ။ ကင်္ခါ၊ ယော။၉ဝ။

(သစိတ္တကပက္ခ၌ အကုသိုလ်စိတ်ဖြင့်သာ လွန်ကျူးအပ်သော သစိတ္တက‘အာပတ်‘ သိက္ခာပုဒ်’ နှင့်– အစိတ္တက- အာပတ်— သိက္ခာပုဒ်’တို့သည် လောကဝဇ္ဇ‘အာပတ်– သိက္ခာပုဒ်-မည်သည်။ (ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁။၁၉၃။ကင်္ခါ။ ၁၁၂)။အကုသိုလ်စိတ်ဖြင့်သာ လွန်ကျူးအပ် သော- သစိတ္တက– အာပတ်– သိက္ခာပုဒ်– တို့သည်လည်းကောင်း, ဝတ္ထုဝိဇာနနစိတ်အားဖြင့် သစိတ္တကပက္ခ၌ အကုသိုလ်စိတ်ဖြင့် သာ လွန်ကျူးအပ်သော သစိတ္တက အစိတ္တကပက္ခရှိသော ( သစိတ္တက အစိတ္တက ဟု ဆိုအပ်သော) အစိတ္တက- အာပတ်-သိက္ခာပုဒ်တို့သည် လည်းကောင်း လောက၀ဇ္ဇ- အာပတ်-- သိက္ခာပုဒ်– မည်သည်။ (ဝဇိရ။၇၆။သာရတ္ထ၊ ၂။၃၉-၄၀။ ကင်္ခါ၊ဋီ၊ သစ်·၊၁၈၉)။ဝတ္ထုဝီတိက္ကမဝိဇာနန စိတ်အား ဖြင့် သစိတ္တကပက္ခ၌ အကုသိုလ်စိတ်ဖြင့်သာ လွန်ကျူးအပ်သော သစိတ္တက-အာပတ်-သိက္ခာပုဒ်- နှင့် အစိတ္တက— အာပတ်-သိက္ခာပုဒ် တိုသည် လောကဝဇ္ဇ-အာပတ်– သိက္ခာပုဒ်-မည်သည်။ (ဝိမတိ၊၁။၁၀ဂ)။

လောကဝ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ အဆုံးအဖြတ် အကျယ်ကို ယင်းကျမ်းတို့၌ကြည့်။ လောက-ဝဇ္ဇ-အာပတ်- သိက္ခာပုဒ်- ကို ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်များ လွန်ကျူးတော်မမူကြ။ (-ဒီ ဋ္ဌ၊၃။၁၇၅။ အံ၊ ဋ္ဌ၊ ၂။ ၂၁၆။ သာရတ္ထ၊ ၂။ ၃၂၆။